NATUREVIEW  natuurfotografie door Jan Roofthooft

Dia's scannen

Deze beschrijving gaat over het scannen van 35mm kleinbeelddia's om die daarna optimaal te kunnen afwerken met een beeldbewerkingsprogramma.
Ik fotografeer nu al een hele tijd digitaal maar beschik ook nog over een groot aantal 35mm dia’s en om die te digitaliseren moeten ze gescand worden. Je kan dit laten doen in een fotolabo of je kan zelf een scanner aankopen en dit laatste is zeker de moeite als je een groot aantal beelden wil scannen.

Onder Windows 7 en Windows 8 en 8.1 werken de meeste scanners niet meer omdat Nikon en Minilta er geen stuurprogramma meer voor maken. Voor Nikon scanners uit de 4000, 5000, 8000 en 9000 serie bestaat er toch oplossing om ze weer aan de praat te krijgen, klik HIER.

De uitleg die volgt is van toepassing op Nikon Coolscan LS 5000 ED maar is ook toepasselijk voor Nikon Coolscan V ED, Coolscan IV ED en Coolscan 4000 ED.

De beeldkwaliteit van de scans (zoals die uit de scanners komen) is meestal verre van optimaal:
  • zeer fletse kleurweergave (contrastarm)
   • duidelijke korrel in het beeld
  • scans zijn niet echt scherp

Na het scannen is er dus werk aan de winkel om de scan te optimaliseren.


Belangrijk
  • Bij het invoeren van dia's in de scanner is de oriëntatie van de emulsiezijde heel belangrijk om tot de beste resultaten te komen.
    Je moet de dia's altijd scannen met de emulsie zijde naar beneden (als de Nikon scanner rechtop staat).
    Bij niet ingeraamde beelden is de emulsiezijde gemakkelijk te herkennen. Als je de tekst in de geperforeerde rand van de dia in normale leesrichting afleest zit de emulsie aan de andere kant.
    Bij ingeraamde dia's moet je het beeld bekijken zoals het werkelijk is gemaakt tijdens de opname. De emulsie zit dan aan de andere kant.
    Is het niet duidelijk hoe het beeld is opgenomen kijk dan schuin naar de beide kanten van de dia onder een heldere lichtbron. Aan een kant zal je een heel licht reliëf zien. Dat is de emulsiezijde.
  • Reinig de dia's grondig alvorens ze in de scanner in te brengen. Zo scan je geen stofjes mee en breng je geen stof binnen in je scanner.
  • Scan nooit dia's die in glasraampjes zitten.
  • De scannersoftware kan je openen als een zelfstandige toepassing door bvb. te dubbelklikken op het scanner icoon op je bureaublad of taakbalk. Als ik meerdere beelden moet scannen heeft dat mijn voorkeur omdat alle beelden dan al direct in de juiste map worden geplaatst.
    Je kan de scanner software ook openen vanuit een ander programma zoals bijvoorbeeld Adobe Photoshop. Doe ik als ik ééeen of enkele beelden moet scannen die ik ook direct in Photoshop wil bewerken.
  • In beeldbewerkingsprogramma's doe je best alle pixelcorrecties door het beeld op 100% in te zoomen op je beeldscherm. Doe dit dus altijd voor het beoordelen en bewerken van korrel, ruis, opscherpen.
    Gaat het om extreem grote beelden verklein dan steeds met de helft: 100% > 50% > 25% > 12,5% > 6,25%

    Om in Adobe Photoshop je beeld op 100% in te zoomen gebruik je op een klassiek toetsenbord de sneltoetscombinatie Ctrl + Alt + 0 of dubbelklik in het 'Toolpalet' (Gereedschapspalet) op het vergrootglas icoon of ga naar het menu View (Beeld) en klik op 'Actual pixels' (Werkelijke pixels).

Algemene scanregels (als geheugensteuntje)
  • Output Size (Uitvoergrootte) naar wens in pixels, centimeters, millimeters enz.
  • Scanresolutie 4000 Pixels/Inch
  • Color Space (Kleurruimte): sRGB of AdobeRGB (wat je verkiest)
  • Bit Depth (Bitdiepte): 8 bit of 16 bit (16 bit nadien converteren naar 8bit voor JPEG beelden)
  • File Format (Bestandsformaat): TIFF
  • Digital ICE altijd aan
  • Geen enkele kleurbewerking doen met de scanner software.
  • NIET opscherpen met de scanner software.

Voorkeurinstellingen (Preferences)

Het is een goede gewoonte om in ieder softwareprogramma altijd eerst de voorkeurinstellingen (Preferences) naar uw hand te zetten en dat geldt dus ook voor de software van je scanner (kijk af en toe ook eens naar de website van je scannerfabrikant of er geen belangrijke updates voor de software beschikbaar zijn).
De gebruikte voorbeeldafbeeldingen gelden voor Nikon scanners maar uiteraard zijn de 'instellingen' ook voor andere merken van scanners bruikbaar al zullen de getoonde afbeeldingen dan niet overeenkomen.
Zet ook de scannerhandleiding (pdf) op uw pc zodat je die steeds bij de hand hebt.

Open de scannersoftware en klik op het naar beneden wijzende pijltje dat zich rechts op het 2de keuzebalkje bevindt (bovenste rode pijl in het rechtse beeld) en kies Positive (of Kodachrome als het om die diafilm gaat).
Klik op pijltje daaronder en kies Calibrated RGB


Voorkeurinstelling (Preferences) Color Management

Klik op de ronde knop Prefs
Omdat we over het algemeen betere resultaten mogen verwachten wanneer Color Management is ingeschakeld gaan we direct daar naartoe. (Gamma kan je alleen instellen als Nikon Color Management System is uitgevinkt).

Klik op Color Management en plaats een vinkje voor Use Nikon Color Management System
Klik dan op het tabblad Monitor.

Je kan kiezen tussen Use factory default monitor profile en Use custom monitor profile.
Dit laatste is beter als je je beeldscherm hebt gekalibreerd. Er wordt dan door de kalibratiesoftware een monitor profiel zijn aangemaakt en dat profiel kan je ingeven.
Klik in de 'radioknop' voor Use custom monitor profile.
  • Normaliter kom je nu automatisch in de Windows map met je monitorprofielen terecht. Kies daar het gewenste monitorprofiel.
(Deze profielen hebben de extensie .icc of .icm en bevinden zich bij Windows XP, Vista, Windows 7, 8, 8.1 in de map C:\Windows\system32\spool\drivers\color)


Color Space (Kleurruimte-instelling)

Klik op het tabblad RGB en op het pijltje om te wijzigen.
Meest gebruikte Color Space is sRGB of Adobe RGB.


File Locations

In Folder for Temporary Data kan je een map aanduiden waarin je de gescande beelden wil opslaan.
Het is altijd verstandig om de C-schijf van je computer alleen maar te gebruiken voor je besturingssyteem en je programma's en alle andere bestanden op een andere schijf (of schijfpartitie) te plaatsen.


Single Scan

Hier kan je de instellingen ingeven die vóór en na het uitvoeren van scans automatisch moeten worden uitgevoerd voor losse (enkele) scans.
Let op! Save to disk kan je alleen aanvinken als je de Nikon scannersoftware hebt geopend als een zelfstandige toepassing (en niet vanuit Photoshop of andere software).

Batch Scan

Hier geeft u op welke taken automatisch uitgevoerd moeten worden vóór, tijdens en na het maken van batch scans (serie scans). Deze instellingen zijn alleen van toepassing als je over de automatische Nikon Slide Feeder beschikt (die werkt alleen met Nikon 4000 en 5000 scanners).


File Saving

Hier kan je kiezen voor TIF, PSD, JPG.


Automatic Actions

Zie de handleiding


Advanced Color

Deze dingen doe je beter in je beeldbewerkingssoftware


Preview Settings

Hiermee bepaalt u welke handelingen automatisch worden uitgevoerd wanneer u op de Preview knop klikt. Zie de rode pijlen.


Grid Settings

Plaats een raster over je beeld. Ik heb dat nog gebruikt.
Klik OK om het dialoogvenster Preferences te sluiten


Tool paletten

Klik op de knop Tools om de Tool paletten te openen en plaats deze helemaal rechts op uw beeldscherm.

Hoewel de meeste scanners over een groot aantal instelmogelijkheden beschikken om kleur en contrast te verbeteren en om het beeld op te scherpen blijf je daar best af (waarom zal later duidelijk worden).


Layout Tools

Het uitsnede tool (blauwe pijl) wordt gebruikt om een deel van het beeld te selecteren (om een uitsnede of “crop” te maken).

Het scherpstel tool (groene pijl) dient om zelf een scherpstelpunt te bepalen in het scanvenster. Deze tool is alleen beschikbaar als het scanvenster actief is.
Voor de andere Layout Tools zie de handleiding.

Crop

Er wordt wel eens geschreven om elke dia steeds in de hoogst mogelijke resolutie te scannen omdat je dan maar één keer moet scannen en daarna het beeld ten alle tijde kunt verkleinen naar de gewenste grootte. OK, maar zo krijg je wel kolossaal grote bestanden en op een minimum van tijd lopen je harde schijven vol.
Hou er ook rekening mee dat de bestandsgrootte van een 16 bit scan het dubbele is van een 8 bit scan.
Hoe 'groot' je uiteindelijke scan moet zijn hangt in principe af van wat je met je beelden wil doen (prints, projectie, web).
Om de bestandsgrootte van de scans enigszins binnen de perken te houden kies ik voor een middenweg en scan meestal op 3000 x 2000 pixels wat nog goed is voor;
  • inkjetprints van 50,8 x33,8 cm (aan 150 ppi).
  • inkjetprints van 38,1 x 25,4 cm (aan 200 ppi)
  • laboprints van 25,4 x 16,9 cm (aan 300 ppi).
  • ruim voldoende voor beamer projecties in FULL HD  

De scanresolutie laat ik altijd staan op 4000 Pixels/Inch
Niets wijzigen in Curves - Color Balance - Unsharp mask - LCH Editor, enz.


Digital ICE

Vinkje voor Enable Digital ICE On (Normal)
Digital ICE vermindert het effect van stof en krassen tijdens het scannen van het beeld.
ICE is een absolute must en het werkt fenomenaal goed.
Het bespaart je een zee van tijd omdat je anders alle stofjes en krasjes manueel moet verwijden met beeldbewerkingssoftware.
Scannen met of zonder ICE geeft met deze scanner ook niet het minste verschil in scherpte.

Niets wijzigen in Analog Gain en Scan Image Enhancer

Scanner Extras

Manual Focus Adjustment. Hiermee kan je handmatig scherpstellen via de schuifbalk of via rechtstreekse tekstinvoer.
Dit kan van pas komen als de scherpstelling van de scanner het laat afweten (zie de scanner handleiding voor situaties waarbij de scherpstelling niet optimaal werkt)
Multi Sample Scanning .In de boekvorm handleiding staat er: "Deze functie dient om ruis te verminderen". In de pdf handleiding staat er: "Verhoogt nauwkeurigheid door het aantal scangangen over het beeld te verhogen".
Best even zelf uitproberen dus.
Iedere extra scan vraagt extra tijd !
Scanner Extras. Vinkje voor Auto focus when film is inserted
Pixel Data Size. Scan Bit Depth staat op 16 bit voor TIFF beelden waarop je denkt veel zware bewerkingen te moeten toepassen.
Beelden die er al vrij goed uitzien en JPEG beelden voor het web kunnen op 8 bit worden gescand (JPEG is altijd 8 bit).

Voor verdere afwerking zie de pagina 'Diascans afwerken'.


Naar volgende pagina Diascans afwerken