NATUREVIEW  natuurfotografie door Jan Roofthooft

De hyperfocale afstand

Ben je een landschapsfotograaf en heb je nog nooit gehoord van de hyperfocale afstand dan is het hoog tijd om daar dan wat aan te doen want als je met groothoekobjectieven landschappen wil fotograferen die om het simpel uit te drukken: scherp zijn van voor je voeten tot oneindig, dan kan je niet zonder!

Wat is de hyperfocale afstand?

In de fotografie betekent hyperfocale afstand: 'de afstand waarop moet worden scherpgesteld om een zo groot mogelijke scherptediepte te bekomen gezien vanaf de camera tot oneindig'.
Als je zomaar ergens midden in een landschap scherpstelt dan plaats je daarmee de scherptediepte te ver weg en loop je het risico dat de voorgrond in je beeld helemaal onscherp zal zijn (je hebt ongeveer 1/3de scherptediepte voor- en 2/3de achter het punt waarop je scherp hebt gesteld).

Als  het objectief op de 'hyperfocale afstand' wordt scherpgesteld zullen alle onderwerpen 'vanaf de helft van de hyperfocale afstand tot oneindig 'aanvaardbaar' scherp worden afgebeeld.
Zie het voorbeeld in onderstaande figuur.

hyperfocale afstand


Hyperfocale tabellen

Oudere vaste brandpunt objectieven hadden bijna steeds een scherptediepteschaal waarop men door middel van markeringen de scherptediepte kon aflezen. Bij de huidige generatie autofocus- en zoomobjectieven zijn die scherptedieptemarkeringen meestal verdwenen.
Is het dan moeilijker geworden om met de hyperfocale afstand te werken?
Eigenlijk niet, want om op een eenvoudige manier de hyperfocale afstand in te stellen kunnen we gebruik maken van tabellen.

De hyperfocale afstand hangt altijd af van:

  brandpunt van het objectief, hoe kleiner de brandpunt (hoe meer groothoek) hoe groter de scherptediepte
  diafragma, hoe kleiner de diafragmaopening (hoe groter het f-getal) hoe groter de scherptediepte
  het opnameformaat, (de sensorgrootte), hoe kleiner de sensor hoe groter de scherptediepte
Dit komt in onderstaande tabellen duidelijk tot uiting.


Tabel voor FULL FRAME sensor 36 x 24 mm

Voorbeeld: voor een 16 mm objectief ingesteld op diafragma f 16 is de hyperfocale afstand 0,53 meter, de scherpte begint dan vanaf de helft van de hyperfocale afstand = 0,26 meter tot oneindig. Voor een 24 mm objectief ingesteld op diafragma f 16 is de hyperfocale afstand 1,20 meter, de scherpte begint dan vanaf de helft van de hyperfocale afstand = 0,60 meter tot oneindig.

Hyperfocal Distance (meter) CANON & NIKON FULL FRAME
mm f 2.8 f  4 f 5.6 f 8 f 11 f 16 f 22
16 3.02 2.13 1.51 1.07 0.75 0.53 0.38
17 3.41 2.41 1.70 1.20 0.85 0.60 0.43
20 4.71 3.33 2.36 1.67 1.18 0.83 0.59
24 6.79 4.80 3.39 2.40 1.70 1.20 0.85
28 9.24 6.53 4.62 3.27 2.31 1.63 1.15
35 14.44 10.21 7.22 5.10 3.61 2.55 1.80
40 18.86 13.33 9.43 6.67 4.71 3.33 2.36
45 23.86 16.88 11.93 8.44 5.97 4.22 2.98
50 29.46 20.83 14.73 10.42 7.37 5.21 3.68
70 57.75 40.83 28.87 20.42 14.44 10.21 7.22
100 117.85 83.33 58.93 41.67 29.46 20.83 14.73
135 214.78 151.88 107.39 75.94 53.70 37.97 26.85
180 381.84 270.00 190.92 135.00 95.46 67.50 47.73
200 471.40 333.33 235.70 166.67 117.85 83.33 58.93
Wil je maximale scherptediepte in je opname dan moet je scherpstellen op de hyperfocale afstand en dan zal je opname scherp zijn vanaf de helft van de hyperfocale afstand tot oneindig

Tabel voor camera's met Canon APS-C sensor 22,2 x 14,8 mm, verlengingsfactor 1,6X

Voorbeeld: voor een 10 mm objectief (= 16 mm als men rekening houdt met de verlengingsfactor van 1,6X) ingesteld op diafragma f 16 is de hyperfocale afstand 0,33 meter, de scherpte begint dan vanaf de helft van de hyperfocale afstand = 0,16 meter tot oneindig.
Omdat een APS-C sensor kleiner is dan een FULL FRAME sensor zal de scherptediepte hier groter zijn (vergelijk met 16 mm in bovenstaande tabel voor FULL FRAME).

Hyperfocal Distance Tabel (meter) CANON EOS APS-C serie
mm f 2.8 f  4 f 5.6 f 8 f 11 f 16 f 22
10 1.86 1.32 0.93 0.66 0.47 0.33 0.23
12 2.68 1.89 1.34 0.95 0.67 0.47 0.33
14 3.65 2.58 1.82 1.29 0.91 0.64 0.46
16 4.76 3.37 2.38 1.68 1.19 0.84 0.60
17 5.38 3.80 2.69 1.90 1.34 0.95 0.67
20 7.44 5.26 3.72 2.63 1.86 1.32 0.93
24 10.72 7.58 5.36 3.79 2.68 1.89 1.34
28 14.59 10.32 7.29 5.16 3.65 2.58 1.82
35 22.79 16.12 11.40 8.06 5.70 4.03 2.85
40 29.77 21.05 14.89 10.53 7.44 5.26 3.72
50 46.52 32.89 23.26 16.45 11.63 8.22 5.82
70 91.18 64.47 45.59 32.24 22.79 16.12 11.40
100 186.08 131.58 93.04 65.79 46.52 32.89 23.26
135 339.13 239.80 169.57 119.90 84.78 59.95 42.39
Canon EOS 7D, 1000D, 600D, 60D en voorgangers.

Tabel voor camera's met Nikon APS-C sensor 23,6 x 15,7 mm, verlengingsfactor van 1,5X

Voorbeeld: voor een 10 mm objectief (= 15 mm als men rekening houdt met de verlengingsfactor van 1,5X) ingesteld op diafragma f 16 is de hyperfocale afstand 0,31 meter, de scherpte ligt dan vanaf de helft van de hyperfocale afstand = 0,15 meter tot oneindig.

Hyperfocal Distance Tabel (meter) NIKON APS-C serie
mm f 2.8 f  4 f 5.6 f 8 f 11 f 16 f 22
10 1.77 1.25 0.88 0.63 0.44 0.31 0.22
12 2.55 1.80 1.27 0.90 0.64 0.45 0.32
14 3.46 2.45 1.73 1.23 0.87 0.61 0.43
16 4.53 3.20 2.26 1.60 1.13 0.80 0.57
17 5.11 3.61 2.55 1.81 1.28 0.90 0.64
20 7.07 5.00 3.54 2.50 1.77 1.25 0.88
24 10.18 7.20 5.09 3.60 2.55 1.80 1.27
28 13.86 9.80 6.93 4.90 3.46 2.25 1.73
35 21.66 15.31 10.83 7.66 5.41 3.83 2.71
40 28.28 20.00 14.14 10.00 7.07 5.00 3.54
50 44.19 31.25 22.10 15.63 11.05 7.81 5.52
70 86.62 61.25 43.31 30.63 21.66 15.31 10.83
100 176.79 125.00 88.39 62.50 44.19 31.25 22.10
135 322.18 227.81 161.09 113.91 80.54 56.95 40.27
Nikon D3100, D5100, D7000, D90, D300s en voorgangers

Let op! Bovenstaande tabellen zijn geschikt voor normale prints en voor projectie. Voor heel grote prints moet je iets afwijkende tabellen gebruiken. Dat heeft te maken met de verstrooingscirkels of CoC (Circles of Confusion). Probeer dat zelf maar eens uit te vissen op Google of op een andere zoekrobot !
Scherptediepte (Wikipedia, Nederlands)
Depth of Field Explainend (video, Engels)


Opmerkingen!

De beste manier om met de hyperfocale afstand te leren werken is: UITTESTEN !
Test je groothoek uit in je tuin of in je buurt en plaats bvb. een doos met tekst op de voorgrond.

In het 'veld' heb je meestal geen rolmeter mee om het objectief op de hyperfocale afstand in te stellen. Je kan de afstand waarop je objectief staat ingesteld meestel wel op het objectief aflezen maar vaak is dat verre van duidelijk.
Best is om de lengte van 1 meter te leren inschatten en die als refentiewaarde te nemen. Als je de lengte van 1 meter kan inschatten kan je dat ook voor 0.5 of 0,25 meter.

Met zoomobjectieven is het niet altijd makkelijk om manueel scherp te stellen op de hyperfale afstand. Door de vele verplaatsbare lensgroepen durven die bij het scherpstellen plots al eens een 'sprongetje' maken.
Beschik je over een betrouwbaar autofocus systeem dan kan je dat gebruiken om op de hyperfocale afstand scherp te stellen, eens scherpgesteld schakel je de autofocus over op manueel waardoor je objectief op de scherpgestelde (hyperfocale) afstand blijft staan en dan maak je de compositie.


Naar volgende pagina Dia's scannen