NATUREVIEW  natuurfotografie door Jan Roofthooft

IJsland, een korte kennismaking

Reist u binnenkort naar IJsland lees dan ook eens de pagina over Walvissen

 

IJsland is een eiland gelegen in de Noord-Atlantische Oceaan. Het situeert zich net onder de noordpoolcirkel, zowat halverwege tussen Noorwegen en Noord-Amerika. Tegen de zuid- en oostkust beukt de rusteloze Noord-Atlantische Oceaan en aan de overkant de Noordelijke IJszee.
Met een oppervlakte van 103.000 km² is IJsland ongeveer 3,4 keer groter dan België (30.528 km²).
Een warme golfstroom die de zuidkant passeert zorgt er voor een subpolair zeeklimaat met frisse zomers en vrij milde winters waarbij de uiterste temperaturen niet extreem ver uit mekaar liggen. De gemiddelde zomertemperatuur is ongeveer 11°C (Reykjavík, juli 2010). Ter vergelijking, Brussel: 14,7°.

Dyrholaey
Divergente breuklijn

IJsland bevindt zich pal op Mid-Atlantische Rug, de breukzone tussen de Amerikaanse en de Euraziatische tektonische plaat. Deze platen drijven uit mekaar en zo'n breuk noemt men een divergente breuklijn of plaatgrens. IJsland wordt door die breuk letterlijk in 2 gescheurd en beide delen drijven jaarlijks 1,5 tot 2 cm uit mekaar. Op sommige plaatsen is de breuklijn duidelijk te zien.

Thingvellir
Jong en vulkanisch

Geologisch is IJsland nog een 'jong' land. Er zijn nog geen gesteenten gevonden die ouder zijn dan 20 miljoen jaren. Die jeugdige leeftijd merk je ook aan de nog steeds aanwezige vulkanische activiteit. Om de 4 à 5 jaar heeft er wel ergens een vulkaanuitbarsting plaats. De eerste op schrift vastgelegde was die van de Hekla vulkaan in 1104. Sedertdien is de Hekla al tientallen keren uitgebarsten. In het verleden dacht men dat de de Hekla de toegang was tot de hel.

Hekla vulkaan
Vulkanische gesteenten

90% van het land bestaat uit vulkanische stollingsgesteenten waarvan 80% basalt- en 10% zure (SiO2-rijke) ryolietgesteenten. Wanneer een dikke laag uitvloeiende lava door snelle afkoeling aan het stollen gaat kan dit typische zeskante (hexagonale) basaltbreuken veroorzaken. Meest gekend zijn de verticale basaltkolommen maar op sommige plaatsen kan je de meest onwaarschijnlijke vormen en structuren bewonderen.

Omgeving Aldeyarfoss
IJsland is 'hot'

De geothermische gradiënt (de toename van de temperatuur met de diepte in de aarde) ligt normaal gesproken tussen + 15 en 30 °C per kilometer. In IJsland daarentegen kan de temperatuur op 1 kilometer diepte op sommige plaatsen oplopen tot + 200 °C en meer. Op plaatsen waar de bodem heel poreus is kan de opstijgende hitte gemakkelijk de oppervlakte bereiken, deze hoge temperatuur zone's creëren geothermische fenomenen zoals: geisers, kokende modder- en waterpoelen, fumarolen, solfataren en vaak ook kleurrijke landschappen.

Hveravellir
Krachtcentrales

Voor de productie van (goedkope) electriciteit en warm leidingwater maken de IJslanders dankbaar gebruik van aardwarmte (geothermie). In vulkanisch actieve gebieden kan men reeds op geringe diepte de aardwarmte bereiken zodat winning economisch lonend is. IJsland telt dan ook meerdere geothermische centrales. In het hoogland worden meren verbonden en afgedamd waardoor er grote waterreservoirs ontstaan waarmee men turbines van waterkrachtcentrales kan aandrijven.

Reykjanes Power Station
Lavavelden

11 % van het land is bedekt met lavavelden, de meeste zijn eeuwen oud maar er is ook nog vrij jonge lava zoals op de foto hieronder, een gevolg van een serie uitbarstingen tussen 1975 en 1984 die bekend staan als de 'Krafla Fires' (Kraflavuur). De lava die er toen is uitgevloeid ligt er op sommige plaatsen nog steeds warm en rokend bij, dit laatste vooral na een fikse regenbui.

Leirhnjúkurhraun
IJsland is 'cool'

Ongeveer 11 procent van het land is toegedekt met ijs. De Vatnajökull (jökull = gletsjer) heeft een oppervlakte van ongeveer 8300 km² (8% van het land) met een ijsmassa die tot 1000 meter dik is. IJslands hoogste punt, Hvannadalshnúkur (2109 m), ligt in het zuidelijk deel van de Vatnajökull. Onder de ijskap liggen verscheidene actieve vulkanen die regelmatig van zich laten horen. In 2008 werd het nationaal park Vatnajökull opgericht.

Fjallsjökull (gletsjer aan de zuidrand van Vatnajökull)
IJsland is nat

Waar veel ijs is is er veel smeltwater. Het land wordt doorkruist met een netwerk van snelstromende rivieren. De langste is de Þjórsá (230 km, oppervlakte: 7500 km²). Onderweg naar zee moet het water zich een weg zoeken doorheen het bergachtige landschap en komen er ontelbare watservallen voor, alles bij mekaar misschien wel meer dan duizend. De hoogste was Glymur (190 meter) maar sedert 2011 is dat Morsi (240 meter), dan Háifoss (122 meter) en Hengifoss (110 meter).

Skogafoss (62 meter hoge waterval)
Meren

3% zijn meren en het gaat dan van ontelbare kleine plasjes tot Þhingvallavatn, het grootste 'natuurlijke' meer met een oppervlakte van 84 km² (diepste punt 114 meter). Aan de noordkant van het meer bevindt zich Þingvellir waar in 930 het Alþing, het nationaal parlement, werd opgericht. Het meer maakt deel uit van het Þingvellir National Park, IJsland's eerste nationaal park dat in 1930 werd opgericht en in 2004 werd opgenomen de UNESCO werelderfgoedlijst.

Thingvellir
Het beroemde gletsjermeer

Heel populair en druk bezocht is het gletsjermeer 'Jökullsárlón' met zijn ronddrijvende ijsbergen die als het ware in het meer gevangen zitten en flink wat moeten afslanken voor ze door een nauwe korte doorgang de zee kunnen bereiken. Het ijs is afkomstig van het afbrokkelende gletsjerfront van de Breiðamerkurjökull, een brede gletsjer ten zuiden van de Vatnajökull. Er zijn daar ook al een aantal filmscènes opgenomen, onder andere de Bond-films A View to a Kill en Die Another Day.

Het ruige onbewoonde binnenland

96 procent van de IJslandse bevolking woont in steden, de andere 4 % woont verspreid over het land, meestal in boerderijen. Het binnenland is helemaal onbewoond en is tijdens de zomermaanden alleen toegankelijk voor 4x4-voertuigen. In de winter zijn vrijwel alle wegen er afgesloten.
60 % van het eiland ligt hoger dan 400 meter. In dit 'hoogland' is de begroeing heel karig en laag omdat de boomgrens zich reeds op 200-400 meter bevindt. Boven 700 meter groeit er niets meer.

Omgeving Kjölur
Groen IJsland

Op 23% komt vegetatie voor waarvan 1,5 à 2 % bos. Er is dus wel degelijk een groen IJsland. Voor de kolonisatie zou meer 20% van het land bebost zijn geweest. De meest voorkomende boom is de zachte berk (Betula pubescens), vaak slechts 2-3 m hoog maar op gunstige groeiplaatsen in de laaglanden kan hij 5 tot 10 meter hoog worden. Omdat de groeisnelheid ervan traag is werden om de herbebossing te versnellen ook Noord-Amerikaanse soorten aangeplant maar daar komt steeds meer protest tegen omdat die er niet echt thuishoren. Nabij Hallormsstaður bevindt zich het grootste bos (1200 hectare) met de grootste boom van IJsland, een Russische lariks van meer dan 20 meter.

Svartifoss, de zwarte waterval
Zomer

De wind die meestal van zuid naar noord over het eiland blaast en het contact tussen de warmere luchtlagen die de warme golfstroom meebrengt en de koude noordelijke lucht zorgt er voor een onstabiel winderig kimaat met vrij veel bewolking en neerslag. Op een zomerse dag zijn allerlei weersomstandigheden mogelijk: zachte zonnestralen kunnen snel overgaan in winderige regenbuien maar als de zomerzon haar best doet kan het er soms ook aangenaam warm zijn.
De warmste dag in IJsland was 22 juni 1939 met + 30,5 °C (te Teigarhorn aan de zuidoostkust)

Zomer
Winter

Vanaf november treedt de winter in en vermindert het daglicht om eind december helemaal weg te blijven. Een laag maagdelijke sneeuw bedekt het land en de wegen door het binnenland worden gesloten. Daar kunnen alleen goed uitgeruste superjeeps zich nog een weg banen door de witte woestijn. Temperaturen kunnen flink onder het vriespunt dalen maar de wind is de echte vijand en aangepaste warme en vooral winddichte kleding is aangewezen.
De koudste dag in IJsland was 22 januari 1918 met - 38 °C (te Grímsstaðir en te Möðrudalur)

Winter
Hoogst gelegen permanent bewoonde boerderij

De hoogst gelegen permanent bewoonde boerderij bevindt zich te Möðrudalur (469 meter). Het kerkje werd door de boer Jón Stefánsson zelf gebouwd in 1949 om zijn vrouw te gedenken die die in datzelfde jaar overleed. De boerderij werd later uitgebreid met een guesthouse, camping en een gezellig verbruikerszaaltje waar men een heerlijke warme chocomelk kan drinken of iets nuttigen.

Sneeuwstorm te Möðrudalur
Landbouw en veeteelt

1,5 % is gecultiveerd en 1,3 % daarvan is grasland, hooiland voor hun dieren. In de zomer is er constant daglicht en wordt er met man en macht gewerkt om meerdere keren te oogsten en alles droog ingepakt te krijgen.

Landbouwbedrijf te Storamork
Licht en duisternis

Door de constante duisternis zou je kunnen denken dat somberheid troef is maar kort na de jaarwisseling is er weer wat daglicht en begin maart zijn de dagen al langer dan in België want de zon komt er dan al op te 8.22 uur en gaat onder te 18.58. Begin juli komt de zon op in Reykjavík te 3.07 uur en gaat onder te 23,55 uur. De middernachtzon kan je zien te Grimsey aan de noordpoolcirkel op en rond 21 juni. Als de bewolking niet voor spelbreker speelt kan je er in de vroege lente en in de late herfst prachtige, langdurige schemerperioden bewonderen.

Zonsondergang
Wandel- en fotografieland

IJsland is een land waar men dagenlang kan stappen over ruige wandelpaden die in 's werelds top tien staan genoteerd bij de 'Best Places for Trekking and Hiking'. De prachtige en gevarieerde natuur met zijn unieke en buitengewone landschappen, het voortdurend veranderende licht, het dramatische wolkenspel, het uitbundige vogel- en plantenleven, brengen iedere bezoeker in verwondering en maken van dit eiland een van de meest fotogenieke locaties van het noordelijk halfrond. Foto- en videocamera's maken er vaak overuren... (IJsland ontvangt jaarlijks meer bezoekers dan er inwoners zijn).

Kerlingarfjöll
Ingólfur Arnarson

De eerste die zich er permanent vestigde was Ingólfur Arnarson, een Noors stamhoofd die met zijn vrouw Hallveig Fróðadóttir en zijn stamgenoten Noorwegen ontvluchtte (zie ook Geschiedenis van IJsland). Hij kwam rond 874 met zijn schip aan in Zuid-IJsland. Een paar jaar later vestigde hij zich definitief in het zuidwesten. Omdat hij daar stoom zag oprijzen uit hete bronnen in de omgeving noemde hij de plaats Reykjavík, wat rookbaai betekent (reykur = rook, vík = kleine baai of inham). Archeologen hebben restanten van de fundering van zijn woonplaats gevonden waarrond een museum werd opgericht genaamd: 871 +/-2.

Standbeeld van Ingólfur Arnarson te Reykjavík
Reykjavík

De nederzetting van Ingólfur Arnarson groeide van een dorp met een handvol boerderijen half de negentiende eeuw uit tot de meest noordelijke hoofdstad van de wereld en de meest westelijke van Europa. Laagbouw en weids uitgespreide woonwijken domineren het stadsbeeld, hoogbouw is er slechts beperkt aanwezig. Reykjavik ligt ten zuiden van de berg Esja die de stad tegen koude noordelijke winden beschermt. De grootste rivier die door de stad loopt is de Elliðaá. Deze rivier is onbevaarbaar maar behoort wel bij de top tien van de beste zalmrivieren van IJsland.

Reykjavík (zicht vanuit de toren van de Hallgrímskirkja)
Hallgrímskirkja

De Hallgrímskirkja is genoemd naar Hallgrímur Pétursson (1614 - 1675), een geestelijke en de grootste hymneschrijver van het land van wie nu nog steeds werken worden uitgevoerd. De kerk is een werk van de staatsarchitect Gudjón Samuélsson (1887-1950). Na meer dan 40 jaar arbeid werd de kerk in 1987 ingewijd. De buitenkant is geïnspireerd op de verticale basaltkolommen. De toren is met zijn 74,5 meter het hoogste gebouw en torent boven het stadscentrum van Reykjavík. De Hallgrímskirkja staat genoteerd bij de top tien van unieke kerken.

IJsland links

Naar de galeries


Het beste IJsland reisboek

IJSLAND
Mirjam de Waard en Edwin Zanen
Uitgeverij: J.H. Gottmer/H.J.W. Brecht BV
ISBN 978 90 257 6053 3
ISBN 978 90 257 5798 4 (e-book)


Kaarten van IJsland

Free Maps

ViaMichelin


Reisorganisaties

ZuiDERHuiS IJslandreizen

Smyril-Line (per ferry naar IJsland)


Internationale luchthaven

Keflavik


Info

Visit Iceland

Visit Reykjavík

Visitor's Guide

Statistics Iceland

IJsland-ENZO


Het weer

Icelandic Meteorological Office


Toestand wegen

Road.is

Safetravel.is


Wisselkoersen

Currency converter


Tax Free Refund

Tax Free Wordwide


IJsland Nieuws (Engelstalig)

Icelandreview

IceNews

mbl

Grapevine

Icelandic Times Magazine


Nationale Parken en beschermde gebieden

National Parks Iceland

UST Environment Agency

Saving Iceland

INCA


Vogels

Icelandic Birding Pages

Protection of Birds

Avibase


Walvissen 'spotten'

Ice Whale

North Sailing Húsavík/Iceland

Gentle Giants Húsavík/Iceland

Elding Whale Watching Reykjavík/Iceland

Whale Museum Húsavík/Iceland

Walvissen 'bescherming'

WDC Whale and Dolphin Conservation

Campaign Whale

IFAW

Protect The Ocean

Sea Sheperd Conservation Society

Whale Wars

International Whaling Commission

Whaling

Whaling in Iceland


Planten

Plants of Iceland

Flora van IJsland

Wilde planten in BE en NL

Plantaardigheden


Vulkanen

Nordic Vulc. Center

Volcano Live News

How Volcanoes Work

Volcano Discovery


Noorderlicht

Noorderlicht (Aurora borealis)


Noorderlicht voorspelling

IJsland

Poollicht.be

Aurora Forecast

Auroraskystation.se

SpaceWeather


Noorderlicht-
en astrofotografie

Dave Morrow Photography

Auroral Photography

Lonely Speck

Startools


Sterren kijken

Vereniging voor Sterrenkunde BE

NASA

Hubble telescoop