NATUREVIEW  natuurfotografie door Jan Roofthooft

Alaska

Alaska Flag
Met een opervlakte van 1.717.854 km² is Alaska meer dan 56 keer groter dan België (30.400 km²). Het is de meest westelijke en veruit de grootste staat van de Verenigde Staten. De afstand van noord tot zuid: 2.240 km, van west naar oost: 3.840 km. Tussen Alaska en de rest van de Verenigde Staten ligt ongeveer 800 km Canadees grondgebied. Om de hele staat in eenzelfde dag te kunnen houden gaat de datumgrens er met een boog omheen.
De vlag van Alaska toont het sterrenbeeld van de Grote beer en de Poolster tegen een blauwe achtergrond. Kaart Alaska

Puur natuur
IJs

Tektonische plaatbewegingen hebben miljoenen jaren geleden het land gekneed en gevormd. Gigantische bergketens zijn toen ontstaan. Tijdens de ijstijd bedekten enorme ijskappen deze bergmassieven, vooral in het zuidelijk deel van Alaska. Het enorme gewicht en de schurende werking van het ijs dat zich een weg zocht naar beneden vormden grote U-vormige dalen en talrijke fjorden. Alaska is voor het overgrote deel nog puur natuur, een grote uitgestrekte, haast eindeloze wildernis.

Exit glacier, puur ijs
Denali, de hoge

Het landschap wordt nog steeds gedomineerd door diverse uitgestrekte gebergten. 17 van de 20 hoogste bergen van de Verenigde Staten bevinden zich in Alaska. Mount Denali is met 6193,7 meter de hoogste berg van Noord-Amerika. De Athabascan indianen noemden hem Denali (de hoge). Deze majesteuze berg troont boven de Alaska Range, een 650 kilometer lange en woeste bergketen.

Mount Denali
Van plus 30 naar min 50

Men zegt dat de hoge berg zijn eigen kimaat maakt. Tot ver in de omgeving is het er in de zomer vaak fris en vochtig maar toch kan de temperatuur er soms ook oplopen tot meer dan 30 °C terwijl 6 maanden later in het hartje van winter de temperatuur kan dalen tot min 50 °C. Er heersen vrij snel wisselende variabele weersomstandigheden met regen, hagel, wind, storm, mist, sneeuw,... maar het kan er af en toe ook mooi en zonnig zijn. In Alaska zijn er vele nationale parken en andere beschermde ecosystemen. Ruim 65% van Alaska is in handen van de Federale overheid, meestal als natuurgebied.

Denali NP
Denali National Park & Preserve

Het meest bekende en meest bezochte nationaal park is Denali NP dat reeds in 1917 werd opgericht als National Park Mount Mc. Kinley. Het situeert zich in het zuidelijke deel van Centraal Alaska aan de voet van de kolossale McKinley berg. Oppervlakte Denali NP: 24.000 km² (4/5de België). Vanaf de ingang van het park vertrekt er een lange weg van oost naar west: de Denali Park Road, 143 km lang. Om heel het park te bezoeken zal je de Shuttle bus moeten nemen want met de auto kom je er niet in. De bus heeft vaste stopplaatsen waar er uitkijkpunten zijn (en toiletten). Als er geen groot wild in de buurt is kan je ook elders uitstappen om er wat rond te wandelen. Toen ik een aantal foto's te zien van de prachtige herfstkleuren op taiga en toendra wou ik er ook wel eens naartoe.

'Teklanika' busstopplaats langs de 'Denali Park Road'
Te voet door 'The Backcountry'

Met 4 besloten we het erop te wagen. Om de prijs te drukken en om eens ver weg te zijn van alle drukte en comfort kozen we ervoor om te voet, met rugzak en tent, de wildernis van Denali NP te doorkruisen. Het pure buitenleven dus, en dat gedurende de zeer korte herfstperiode. Deze trekking hadden we goed voorbereid: stappen, joggen, fietsen en een oefentocht in de Ardennen met een 'op gewicht gebrachte' rugzak inclusief een overnachting in onze tenten. En dat was nodig want in de 'backcountry' van Deanli NP ben je alleen, er zijn geen paden en het terrein is er bijzonder ruw en ruig! Bergop en bergaf met de zware rugzak is het iedere dag opnieuw heerlijk zweten en ploeteren in weer en wind, de beloning... onvergetelijke vergezichten.

Onvergetelijke vergezichten
The 'Bear Container'

Om de impact van de betreding minimaal te houden worden in de backcountry slechts een beperkt aantal stappers toegelaten. Voor je vertrekt introduceren de Rangers je in alle mogelijke gevaren en hindernissen. Je krijgt ook een 'Bear Container' mee, een zwarte cilinder die hermetisch kan worden afgesloten en die dient om al je eten en eventuele andere geurende dingen in op te bergen, kwestie van de nieuwsgierigheid van rondzwervende beren niet aan te wakkeren. Het is een lastige karwei om je hele voorraad daar netjes en ordentelijk ingepropt te krijgen maar later kan zo'n container wel als 'comfortabel' zitje dienen. Aan het einde van zo'n trekking ben je alvast een aantal kilo's kwijt en zit je ook een beetje op je tandvlees... maar net thuis aangekomen liep ik al rond met de gedachte... ooit kom ik hier nog eens terug.

Wel handig als zitje, zo'n 'Bear Container'
Op wielen

16 jaar heeft het geduurd voor ik weer in Alaska stond. Geen trekking deze keer maar een rondrit met 7 toffe medereizigers verdeeld over 2 huurauto's. En 2 jaar later waren we er nog eens om er met z'n vieren rond te toeren met een motorhome. Vertrekpunt was steeds Anchorage* dat vlot met het vliegtuig te bereiken is. Eerste hoogtepunt op beide rondritten was Denali NP.
* Anchorage is de grootste plaats maar is niet Alaska's hoofdstad, dat is Juneau, de enige staatshoofdstad van de VS die slechts per vliegtuig of per schip is te bereiken. Er zijn geen wegen van Juneau naar de rest van de staat of naar Canada.

Op toer met een motorhome
Chena Hot Springs

In het kort samengevat volgen hier nog enkele interessante plaatsen die we hebben bezocht. Van Denali naar Chena Hot Springs is een heel eindje rijden. Buiten het feit dat men er kan plonsen in een vulkanisch opgewarmd zwembassin kan je er mooie wandelingen maken door uitgestrekte bossen en toendra's en dat hebben we dan ook gedaan (opletten dat je er niet verloren loopt!). Prachtig was die dagtocht. Chena Hot Springs bevindt zich ook aan de rand van de noorderlichtgordel maar helaas was het weer te somber toen wij daar daar waren, aan de hemel was er niet één sterretje te zien en dus ook niet het fantastische noorderlicht dat ons daar was beloofd.

Zicht tijdens de wandeling
Denali Highway

In Alaska betekent highway meestal een geasfalteerde weg maar soms ook een wat bredere verharde grintweg. De Denali Highway bevindt zich niet in Denali NP maar loopt van Cantwell naar Paxson en is 213 km lang. De weg is gekend om de mooie landschappelijke omgeving en het wildlife dat je er met wat geluk kan zien. Maar vanaf half augustus is de jacht op de Kariboe open en vanaf 1 augustus ook op andere dieren. Het krioelt er dan van de jagers! Het grootste deel van de Denali Highway ligt hoger dan de omringende wildernis waardoor jagers tot tientallen kilometers ver in de vlakte kunnen kijken. Wat de jacht betreft zijn er uiteraard regels en voorschriften en niet ieder dier mag zomaar worden afgeschoten maar het maakt er wel alle dieren heel angstig en schuw. Je zal dus veel geluk nodig hebben om er een (levend) beest tegen te komen. (PS. In Denali NP mag niet worden gejaagd!)

Denali 'Highway'
Wrangell-St. Elias NP

Wrangell-St. Elias NP is het grootste nationaal park van de Verenigde Staten (53.000 km² of bijna 2X België). Je vindt er 9 van de 16 hoogste bergen van de VS. Het park herbergt ook de hoogste vulkaan van Alaska, Mount Bona, 5005 meter, 4de hoogste (strato)vulkaan in de wereld. Tientallen gletsjers vormen er samen de grootste niet-polaire ijsvlakte ter wereld. Wrangell-St. Elias NP vormt samen met het Kluane National Park in Canada, Glacier Bay National Park and Preserve en Tatshenshini-Alsek Provincial Park in Britisch Columbia een World Heritage Site van 971.245,54 km², één van de grootste internationaal beschermde gebieden. Het park wordt minder bezocht omwille van de moeilijke bereikbaarheid.

Wrangell-St. Elias
Kennicott

Om Wrangell-St. Elias NP te bezoeken zijn er 2 goede locaties, de Kennicott Lodge vlakbij de verlaten kopermijnen van Kennecott (gelegen langs de Root Glacier) of het sfeervolle pioniersdorpje McCarthy. Men kan er naartoe via een +/- 3 uur durende rit over de beruchte Mc Carthy Road, een 'dirtroad', een onverharde smalle grintweg die voor het grootste deel werd aangelegd op een oude spoorwegberm. Verloren geraakte spoorbalknagels zorgen ervoor dat enkele bandenherstellers er wat bijverdienen. De weg eindigt aan een voetgangersbrug over de Kennicott river. Daar moet je de auto achterlaten en naar je verblijfplaats bellen, een pendelbusje komt je dan ophalen langs de overkant van de rivier. Wil je de 'dirtroad' mijden dan kan je in het plaatsje Chitina je auto achterlaten en met een vliegtuigje naar McCarthy vliegen.

Mc Carthy Road
Kennecott Mines Company

Kennecott is vooral bekend om de vroegere succesvolle kopermijnen. Toen twee goudzoekers een grote groene vlek zagen op de berghelling langsheen de Kennicott gletsjer bleek dit geen gras te zijn maar een van de rijkste vindplaatsen van kopererts ooit. In 1906 werd er de Kennecott Mines Company opgericht, later omgevormd tot Kennecott Copper Corporation. Er werd een gigantisch (houten) gebouwencomplex opgetrokken en om de kopererts van de mijnen naar de kustplaats Cordova te vervoeren werd een 196 mijl lange spoorweg aangelegd, de Copper River Northwestern Railway, een echt kunstwerk. De Alaska Steamship Company transporteerde het kopererts verder naar Tacoma/Washington voor verwerking tot koper. (De Lodge en de gletsjer werden genoemd naar Robert Kennicott, een vroege Alaska ontdekkingsreiziger maar door een spellingsfout werden de mijnen en het bedrijf als Kennecott geschreven).

Deel van de vroegere Kennecott mijngebouwen
Valdez

Valdez is een kleine vissershaven (commerciële- en sportvisserij) en wordt soms ook het Zwitzerland van Alaska genoemd. Valdez bevindt zich langs de Prince William Sound dat deel uitmaakt van de Golf van Alaska. In de Prince William Sound kan men de mariene fauna en getijdengletsjers bewonderen. Helaas is het Columbia gletsjerfront door de klimaatopwarming enorm afgebrokkeld en meer 15 km ingekort sedert 1980. In Valdez bevindt zich ook de Valdez oil terminal die gevoed wordt door de Trans-Alaska pipeline. Deze pijplijn is 1300 km lang en vertekt in het noorden van Alaska te Prudhoe Bay. Op 24 maart 1989 vond een enorme milieuramp plaats voor de kust van Valdez toen de olietanker Exxon Valdez er aan de grond liep en een enorme schade toebracht aan het maritieme leven.

Zicht op de haven van Valdez
Kenai Fjords NP

De kustlijn van Alaska is ongeveer drie keer zo lang als de totale kustlijn van rest van de Verenigde Staten (het enorme aantal eilanden dat Alaska rijk is draagt hier in belangrijke mate toe bij). Op de grens van land en zee leven miljoenen dieren. Het Kenai schiereiland in het zuiden is ongeveer 320 km lang en 160 km breed en wordt ook 'Alaska in miniatuur' genoemd omdat alle biotopen (behalve toendra) er voorkomen. Kenai Fjords National Park, gelegen langs de Golf van Alaska is wellicht het mooiste fjordengebied van de hele staat en kan men best bezoeken vanuit Seward. Je kan er een rondvaart maken of je ergens laten droppen om er te wandelen, te kamperen.

Kenai Fjords NP
Katmai

Er zijn heel wat actieve vulkanen in Alaska die regelmatig van zich laten horen. De grootste vulkaanuitbarsting van de 20ste eeuw vond plaats in Katmai van 6 tot 8 juni 1912 en werd Novarupta gedoopt. Een deel van Ukak-vallei werd opgevuld met een grote vulkanische hete aslawine en modderstromen (tot een dikte van 210 meter). Door de hitte van de as verdampte het onderliggende water van de veenlagen waardoor er duizenden stoompuimen ontstonden en de vallei Valley of Ten Thousand Smokes werd genoemd. Toen al het water was verdampt stopten de stoompmuimen.

Valley of Ten Thousands Smokes
Katmai NP

Om het hele gebied rondom de Novarupta vulkaanuitbarsting te beschermen kreeg het in 1918 de status National Momument, het werd steeds meer en meer uitgebreid en werd op 2 dec 1980 Katmai National Park and Preserve. Het hele park beslaat momenteel 19.120 km² (2/3de van België). De naamgeving komt van de in het park gelegen Mount Katmai, een stratovulkaan waarvan de top werd weggeblazen tijdens de Novarupta uitbarsting. Katmai NP is alleen per boot of per vliegtuig te bereiken. Het meest bezocht is Brooks Camp waar de Bruine beren achter de zalmen aanzitten. Je kan er ook zelf op zalm vissen, een kano huren en wat rondvaren of de bus nemen voor een bezoek aan The Valley of Ten Thousand Smokes.

Katmai NP
Wildlife

Geen enkele staat in de VS heeft zoveel nationale parken als Alaska. Een aantal daarvan zijn via het relatieve kleine netwerk van 'highways' te bereiken maar sommige parken zijn zo afgelegen dat men er alleen per boot of per vliegtuig kan geraken. Meestal gebeurt dit met kleine vliegtuigjes die zijn uitgerust om op grint, op water, of op ijs te landen. Het wordt Bush flying genoemd en de piloot is een Bush pilot.

Bruine beer geduldig wachtend op zijn Bush pilot

Hierna volgt nog een korte beschrijving van enkele speciale diersoorten die we tegenkwamen.

Zeeotter

De zeeotter is het kleinste zeezoogdier (het behoort tot de marterachtigen). In de pionierstijd werden ze omwille van hun pels zo fel bejaagd dat ze bijna uitgestorven waren. Met 150.000 haartjes per cm² hebben ze de dichtste pels, een uitstekende isolatie tegen de koude. Ze leven van schaaldieren en hebben een speciale techniek om die te openen, op hun rug liggend leggen ze een steen op hun buik en slaan daarop de schelp van het schaaldier stuk. De zeeotter eet dagelijks ongeveer 1/3de van zijn lichaamsgewicht.

Zeeotter
Orka

Orka’s zijn tandwalvissen (ze behoren tot de familie van de dolfijnen). De Orka staat aan de top van de voedselketen in de wereldzeeën en worden ook ‘Killer Whales’ genoemd. Volwassen mannetjes hebben een bijzonder opvallende 1,8 meter meter hoge en spitse rugvin (die hen de bijnaam 'Zwaardwalvis’ opleverde). Mannetjes zijn gemiddeld 6,7 meter maar kunnen soms ook 9 meter lang worden en 6 ton wegen, vrouwtjes zijn gemiddeld 5,8m. Orka's leven meestal in groepen waarin het oudste vrouwtje de leiding heeft. Een Orka mannetje kan men ook alleen tegenkomen. Orka's zijn echte roofdieren en voeden zich met inktvissen, vissen, zeevogels, zeeschildpadden, robben, zeeleeuwen, zeeotters, walvisachtigen en ook met jongen van grotere walvissen, gelukkig jagen ze nooit op mensen. Leuk als je zo'n predator even voor de lens kan krijgen.

Orka
Grondeekhoorn

De Grondeeekhoorn is een belangrijke voedselbron voor Steenarend (90%), Giervalk, Vos, Beer, Veelvraat, Wolf en ook voor de Lynx als die geen Sneeuwhazen meer vindt. Waar de permafrost diep genoeg zit (meer dan +/- 1 meter) en waar ze kunnen graven bouwen ze een complex gangenstelsel met tientallen uitgangen. Vaak zie je ze rechtop staan, uitkijkend naar gevaar. Het is het enige zoogdier waarbij de lichaamstemperatuur tijdens de winterslaap onder het vriespunt daalt (tot −3 °C).
Grondeekhoorns leven in kolonies die door één mannetje worden gedomineerd. Paren doen ze midden mei en 25 dagen later worden 5 tot 10 jongen geboren die pas volgend jaar helemaal volwassen zullen zijn.

Grondeekhoorn
Eland

De Eland is met zijn lange poten en hoge schofthoogte de grootste nog levende hertensoort. Bij een mannetje kan de schofthoogte 2,2 meter bedragen. Op hun lange rare snuit dragen ze in het najaar een heel groot bladvormig schoffelachtig gewei met korte uitsteeksels (het gewei kan 2 meter breed zijn). Tussen december en maart wordt het gewei afgeworpen en in april groeit het weer aan. Met hun hoge lange poten kunnen elanden makkelijk in moerassen en in diepe sneeuw lopen. Ze vertoeven in moerassige wouden waar ze leven waterplanten en van bladeren en scheuten van bomen. Met elanden moet je steeds opletten want al zien ze er niet gevaarlijk uit, ze zijn het soms wel.

Eland
Kariboe

De Kariboe is speciaal omdat het de enige hertensoort is waar beide geslachten een gewei hebben, al is dat van het vrouwtje veel minder imposant dan dat van het mannetje. Het is dezelfde soort als het (half) gedomesticeerde rendier dat in Scandinavië en Groenland leeft maar de Kariboe leeft helemaal wild in Noord-Amerika en Siberië. Met hun afgeronde en ver uit mekaar gespreide hoeven kunnen ze makkelijk in de sneeuw lopen of op sponzige toendra. In de winter moeten ze de sneeuw wegkrabben om aan voedsel te geraken (grassen en rendiermossen), vandaar de naam Kariboe wat in het Athabscaans "krabber" betekent.

Kariboe
Dall Sheep

Dall sheep of dikhoornschapen zijn de enige witte wilde schapen in Noord-Amerika. Met hun sneeuwwitte vacht vallen ze vanop grote afstand op. Ze vertoeven bij voorkeur op grote hoogten waar ze niet veel te vrezen hebben van roofdieren. Ze zijn in staat om verbazingwekkend snel over ruwe rotsen of steile afgronden te rennen en over diepe kloven te springen (tot meer dan 3 meter breed). Ze zullen hun hooggelegen graasland alleen verlaten als ze daartoe worden gedwongen door te veel sneeuw of ijs of door een te intensieve begrazing. In de lager gelegen weidegronden kunnen ze ten prooi kunnen vallen aan coyotes, wolven en beren. Dall Sheep zwerven steeds rond in groepjes, vrouwtjes en jongen samen, rammen samen. De bronst valt eind november/begin december en gaat gepaard met zware gevechten. De ooien brengen meestal maar één lammetje ter wereld in mei/juni.

Dall Sheep
Zwarte beer

De Zwarte beer (Ursus americanus) is in Noord-Amerika de kleinste berensoort maar het is veruit de beste klimmer. Het is ongelooflijk met welk gemak ze snel tot in de hoogste boomtoppen klimmen. Bossen en beboste berghellingen zijn dan ook hun geliefd terrein. De pels is meestal zwart maar in hun westelijke leefgebieden kan de kleur variëren tot lichtbruin. Het is een echte alleseter: planten, vruchten, noten, wortels, bessen, enz. Ook vis, insecten, larven, honing en kleine tot middelgrote zoogdieren staan op zijn menu. Omdat ze meestal in bossen vertoeven zijn ze over het algemeen wat moeilijker waar te nemen.

Zwarte beer
Bruine beer

Het aantal beren in Alaska wordt geschat op meer dan 32.000. Het zijn omnivoren, alleseters die dus zowel planten als dieren eten. Beren zijn enorm snel (kunnen 55 km/uur lopen) en zijn zeer sterk. Ze staan dan ook aan de top van de voedselketen op het land. Volgens de huidige taxonomie leven er in Amerika momenteel 3 ondersoorten van de Bruine beer (Ursus arctos):

  • Ursus arctos gyas, the coastal brown bear (leeft langs de kust en wordt in Alaska Brown bear genoemd)
  • Ursus arctos horribilis, the interior grizzly bear (leeft in het binnenland en wodt Grizzly genoemd)
  • Ursus arctos middendorffi, the Kodiak bear (komt alleen op het eiland Kodiak voor en wordt Kodiak bear genoemd)

Bruine beren vinden langs de kust een vet- en proteïnenrijk voedsel, vooral zalmen waarvan ze tot 25 kg per dag kunnen verorberen. Daardoor zijn de Bruine beren die langs de kust leven groter en zwaarder dan de Grizzly beren in het binnenland.

Bruine beer
Grizzly beer

Grizzly beren (Ursus arctos horribilis) zijn beren die in het binnenland aan de kost komen. Ze zijn kleiner en minder zwaar en kunnen onderling nogal wat variëren in grootte en kleur. Hun vacht kan beige, geel/bruin, donkerbruin en soms zelfs bijna zwart zijn. De benaming Grizzly werd in 1815 door George Ord gegeven, wellicht omdat ‘grizzly’ grijsachtig gevlekt betekent waarmee hij de grijs/beige beharing bedoelde, of het is mogelijk ook afgeleid van ‘grisly’ dat angstaanjagend betekend. We kunnen het helaas niet meer aan George vragen ?
Tegenwoordig gaat men er ook van uit dat het bij Bruine- en Grizzly beren eigenlijk om dezelfde soort gaat. Beren kennen immers geen scheidingslijn tussen kust en binnenland, ze zwerven overal rond en paren ook met mekaar, zijn de jongen dan Bruine- of Grizzly beer ? Op een infobord in Katmai staat het volgende: Brown bears and grizzlies are technically the same species: Ursus arctos. Brown bear refers to coastal bears that feed primarily on salmon. Inland brown bears are called grizzlies.

Grizzly beer